Küresel piyasalarda yaşanan hareketlilik sonrasında akaryakıt fiyatları tarihin en dinamik ve değişken dönemlerinden birini geçirirken, sürücülerin bütçesini doğrudan etkileyecek yeni bir fiyat artışı kararı alındı. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile İran arasında tırmanan siyasi ve askeri gerilimin enerji koridorlarını tehdit etmesi, petrol piyasalarında sert rüzgarlar esmesine yol açtı. Ortadoğu’da artan jeopolitik risklerin etkisiyle uluslararası piyasalarda ham petrol fiyatları hızla yukarı yönlü hareket etmeye başladı ve bu durum iç piyasadaki pompa fiyatlarına zam dalgası olarak yansıdı.
Sadece iki hafta öncesine kadar küresel talep endişeleri ve arz fazlası senaryolarıyla 70 dolar bandının altına kadar gerileyen Brent petrol, tarafların karşılıklı saldırı hamleleri ve sert açıklamalarının ardından kritik eşik olan 90 dolar sınırına kadar dayandı. Brent petroldeki bu yüzde 30’a yakın ani yükseliş, Türkiye genelindeki rafineri maliyetlerini doğrudan yukarı çekti. Sektör kaynaklarından edinilen bilgiye göre, bu gece yarısından itibaren geçerli olmak üzere motorinin litre fiyatına 1 lira 12 kuruşluk bir zam daha eklenecek. Yapılacak bu son artışla birlikte, lojistik maliyetler nedeniyle Türkiye’nin en pahalı akaryakıtının satıldığı Hakkari gibi sınır kentlerinde motorinin litre fiyatı ilk kez 77 lira seviyesini aşmış olacak.
Temmuz Ayında Akaryakıt Fiyatları Neden Durdurulamıyor?
Temmuz ayı, akaryakıt tüketicileri için adeta peş peşe gelen zam serileriyle hafızalara kazındı. Petrol fiyatlarındaki dalgalanmanın yurtiçi piyasalara yansıması bu ay içinde benzeri görülmemiş bir sıklıkla gerçekleşti. Süreci kronolojik olarak incelediğimizde, motorin grubuna ilk darbe 7 Temmuz tarihinde 1 lira 31 kuruşluk artışla vuruldu. Bu zammın etkileri henüz atlatılamamışken, yalnızca bir gün sonra, yani 8 Temmuz tarihinde tabelaya 76 kuruşluk bir ekleme daha yapıldı. Sürücülerin depolarını doldurma gayreti sürerken, 10 Temmuz tarihinde 3 lira 8 kuruş gibi rekor bir zam dalgası daha piyasayı sarstı.
Sadece dizel araç sahipleri değil, benzinli araç kullanan vatandaşlar da bu zam furyasından payını aldı. Tarihler 15 Temmuz’u gösterdiğinde benzin fiyatlarına 1 lira 60 kuruşluk bir artış yansıtıldı. Akaryakıt ürünlerindeki bu hareketlilik durmaksızın devam etti ve 17 Temmuz tarihinde motorin grubu 3 lira 90 kuruş, benzin grubu ise 1 lira daha zamlandı. Bu gece yarısı devreye girecek olan 1 lira 12 kuruşluk yeni motorin zammı, temmuz ayı içerisindeki tedarik ve maliyet baskısının ne denli büyük olduğunu net bir şekilde ortaya koyuyor.
Türkiye’de Güncel Akaryakıt Fiyatları Nasıl Hesaplanıyor?
Vatandaşların sıklıkla merak ettiği konulardan biri de uluslararası piyasadaki değişimlerin yurtiçi pompalara hangi mekanizmayla yansıtıldığı sorusudur. Türkiye’de benzin ve motorin fiyatları hesaplanırken son derece şeffaf ve belirli kurallara bağlı bir formül işletilir. İlk aşamada, Akdeniz-İtalyan piyasasında yayınlanan günlük CIF Akdeniz ürün fiyatları ile merkez bankasının günlük dolar kuru verileri anlık olarak takip edilir. Bu iki temel parametrede yaşanan değişimlerin belirli bir marjı aşması durumunda, gümrüksüz rafineri tavan satış fiyatı elde edilir.
Oluşan bu gümrüksüz rafineri fiyatının üzerine, yasal bir zorunluluk olan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) tutarı ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) payı ilave edilir. Bu işlemlerin sonucunda Katma Değer Vergisi (KDV) hariç rafineri satış fiyatına ulaşılmış olur. Nihai aşamada ise bu tutara güncel KDV oranı ile dağıtıcı firma ve bayilerin kâr marjları eklenerek istasyonlardaki tabela fiyatı belirlenir. Dolayısıyla, hem dolar kurunun yüksek seyretmesi hem de Brent petrolün 90 dolara yaklaşması, formülün her iki ayağını da olumsuz etkileyerek fiyatların katlanmasına yol açmaktadır.
