KuzeyDoğa Derneği tarafından, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünün izniyle yürütülen çalışma kapsamında takip edilen Ender, yalnızca 470 gram ağırlığında. Sırtına yerleştirilen 6 gramlık uydu vericisi sayesinde kuşun hareketleri, konakladığı bölgeler ve göç güzergâhı bilim insanları tarafından izleniyor.
14 Mayıs 2026’da yakalanarak uydu vericisi takılan ve aynı gün doğal yaşam alanına bırakılan Ender, önce kuzeye yöneldi. Kafkasya üzerinden Rusya’ya ulaşan şahin, yaz mevsimini burada geçirdikten sonra sonbaharla birlikte güneye, Afrika’daki kışlama alanına doğru yeniden göç etmeye başladı.
IĞDIR’DAN RUSYA’YA, ORADAN AFRİKA’YA
Ender’in yolculuğu, kuşların mevsimsel hareketlerini anlamak açısından dikkat çekici veriler ortaya koydu.
Doğal ortamına bırakıldıktan sonra kuzeye doğru hareket eden şahin, Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan üzerinden ilerleyerek 18 Haziran’da Rusya’nın Mahaçkale kentine ulaştı. Yaz mevsimini bu bölgede geçiren Ender, 20 Eylül’de yeniden güneye doğru göç etmeye başladı.
Uzun yolculuğunun ardından 9 Ekim’de Etiyopya’ya ulaşan şahin, 148 günlük takip süresinde toplam 6 bin 41 kilometre yol katetti.
Bilim insanları, uydu vericisi aracılığıyla Ender’in yalnızca ulaştığı noktaları değil, yolculuk sırasında izlediği güzergâhı ve uçuş özelliklerini de değerlendirme olanağı buldu.
14 ÜLKEDEN GEÇTİ
Ender’in göç güzergâhı, Asya ile Afrika arasındaki geniş bir coğrafyayı kapsıyor. Takip verilerine göre şahin, yolculuğu sırasında 14 ülkeden geçti.
Ender’in güzergâhında yer alan ülkeler şöyle sıralandı:
Türkiye
Ermenistan
Gürcistan
Rusya
Azerbaycan
İran
Irak
Kuveyt
Suudi Arabistan
Yemen
Eritre
Güney Sudan
Uganda
Etiyopya
Hazar Denizi çevresinde bir süre konakladığı belirtilen Ender, daha sonra güney yönündeki yolculuğunu sürdürdü. Bu güzergâh, göçmen kuşların farklı coğrafyalardaki doğal alanları nasıl kullandığına ilişkin önemli bilgiler sunuyor.
SAHRA ÇÖLÜ’NÜN ÜZERİNDE 13 SAAT DURMADAN UÇTU
Ender’in yolculuğundaki en dikkat çekici bölüm, Sahra Çölü üzerindeki uçuşu oldu.
Çöl geçişini altı günlük bir süreçte tamamlayan şahin, bu yolculuk sırasında bir uçuşunda 13 saat boyunca hiç mola vermeden havada kaldı. Bu kesintisiz uçuşta 478 kilometre mesafe katetti.
Çöl gibi geniş, kurak ve besin kaynaklarının sınırlı olduğu alanlarda göç eden kuşlar için enerji yönetimi ve uygun hava koşulları büyük önem taşıyor. Ender’in uydu verileriyle ortaya çıkarılan uçuşu, bu uzun yolculuk sırasında katettiği mesafenin büyüklüğünü gözler önüne serdi.
SAATTE 102 KİLOMETRE HIZA ULAŞTI
Uydu takibinden elde edilen veriler, Ender’in uçuş performansına ilişkin çarpıcı ayrıntıları da ortaya koydu.
Şahin, göç yolculuğunda saatte 102 kilometre hıza ulaştı. Uçuş sırasında çıktığı en yüksek irtifa ise 4 bin 515 metre olarak kaydedildi.
Bu veriler, göç sırasında kuşların yalnızca yatay yönde binlerce kilometre yol almadığını, aynı zamanda farklı irtifalarda ve değişen hava koşullarında da hareket ettiğini gösteriyor.
470 GRAMLIK ŞAHİNE 6 GRAMLIK UYDU VERİCİSİ TAKILDI
Aras Kuş Araştırma ve Eğitim Merkezi’nde yürütülen çalışmalarda, göçmen kuşların hareketlerini izlemek amacıyla uydu vericilerinden yararlanılıyor.
Merkezin istasyon sorumlusu Gül Tutar’ın verdiği bilgilere göre Ender, 470 gram ağırlığındaydı. Kuşun sırtına takılan 6 gramlık uydu vericisiyle göç yolculuğu anlık olarak takip edildi.
Kuşun ağırlığıyla karşılaştırıldığında oldukça hafif olan verici, bilim insanlarının göç güzergâhını, konaklama alanlarını ve uçuş hareketlerini belirlemesine yardımcı oldu.
Ender’in yolculuğu, göçmen kuşların korunması ve yaşam alanlarının belirlenmesi açısından uydu takip çalışmalarının önemini bir kez daha ortaya koydu.
ARAS KUŞ CENNETİ’NİN ÖNEMİ BİR KEZ DAHA ORTAYA ÇIKTI
Iğdır’ın Tuzluca ilçesine bağlı Yukarı Çıyrıklı köyü çevresinde, Aras Nehri’nin beslediği vadide yer alan Aras Kuş Araştırma ve Eğitim Merkezi, kuşların göç hareketlerinin araştırıldığı önemli noktalardan biri.
Merkezde kuş halkalama çalışmaları yürütülüyor; bazı göçmen ve yırtıcı kuşlara uydu vericileri takılarak hareketleri izleniyor. Böylece kuşların hangi güzergâhları kullandığı, nerelerde konakladığı ve mevsimsel hareketleri hakkında bilimsel veriler elde ediliyor.
Ender’in yolculuğu da bu çalışmaların somut sonuçlarından biri olarak öne çıktı. Iğdır’dan başlayan takip sayesinde bir bozkır şahininin Kafkasya üzerinden Rusya’ya, oradan da Afrika’ya uzanan hareketleri ayrıntılı biçimde izlenebildi.
ENDER’İN DÖNÜŞ YOLCULUĞU DA İZLENECEK
Ender, 9 Ekim’de ulaştığı Etiyopya’nın Oromia bölgesinde kışlama dönemini geçiriyor. Bilim insanları, uydu vericisi aracılığıyla şahinin buradaki hareketlerini ve ilerleyen dönemde gerçekleştireceği dönüş göçünü takip etmeyi sürdürecek.
Dönüş yolculuğundan elde edilecek veriler, Ender’in aynı güzergâhı kullanıp kullanmadığı, hangi bölgelerde konakladığı ve mevsimsel hareketlerinin nasıl değiştiği gibi sorulara yanıt verebilecek.
KÜÇÜK BİR KUŞTAN BÜYÜK BİR BİLİMSEL HİKÂYE
Yalnızca 470 gram ağırlığındaki Ender’in 148 günde 6 bin 41 kilometre yol katetmesi, doğadaki göç hareketlerinin olağanüstü boyutlarını ortaya koydu. Sahra Çölü’nde 13 saatlik kesintisiz uçuşu, 102 kilometreye ulaşan hızı ve 14 ülkeyi kapsayan rotasıyla Ender, uydu teknolojisinin yaban hayatı araştırmalarına sağladığı katkıyı da gösterdi.
Iğdır’da başlayan yolculuğun Etiyopya’ya kadar izlenebilmesi, göçmen kuşların korunması için uluslararası ölçekte yürütülen bilimsel çalışmaların önemini bir kez daha ortaya çıkardı.
