Fransa Kalkınma Araştırma Enstitüsü ve İsveçli bilim insanlarının yürüttüğü araştırmalar, sivrisineklerin hedef seçiminde kan grubunun değil; karbondioksit, vücut sıcaklığı ve cilt mikrobiyotasının ürettiği kokuların belirleyici olduğunu ortaya koydu.
Yaz aylarında etrafınızdaki herkes rahatça otururken sivrisineklerin yalnızca sizi hedef aldığını hissetmeniz yalnızca bir yanılsama değil. Fransa Kalkınma Araştırma Enstitüsü ve İsveçli araştırmacıların yürüttüğü bilimsel çalışmalar, sivrisineklerin bazı insanları neden diğerlerinden daha çekici bulduğuna dair önemli veriler sundu. Araştırmalara göre bu tercihin arkasında kan grubu veya ten rengi değil; nefesle yayılan karbondioksit, vücut ısısı ve ciltteki mikroorganizmaların ürettiği kokular yer alıyor.
Sivrisinekler Hedefini Nasıl Seçiyor?
Fransa Kalkınma Araştırma Enstitüsü’nden tıbbi entomolog Frederic Simard, sivrisineklerin bazı insanlara daha fazla ilgi gösterdiğini doğrularken, kimsenin her zaman aynı ölçüde çekici kalmadığını belirtiyor. Yalnızca dişi sivrisineklerin kan emdiğini vurgulayan uzmanlar, bu canlıların besin kaynağı bulmak için gelişmiş kimyasal alıcılarını kullandığını ifade ediyor.
İsveçli bilim insanı Rickard Ignell ise sivrisineklerin karbondioksite çekildiğinin 100 yılı aşkın süredir bilindiğini ve bunun ilk uyarayıcı sinyal olduğunu dile getiriyor. Yaklaşık 10 metre mesafeye ulaşan sivrisinekler, karbondioksit ile insan kokusunu birleştirerek hedefe yöneliyor. Mesafe kısaldıkça vücut sıcaklığı ve nem de seçimde belirleyici hâle geliyor.
Kan Grubu ve Ten Rengi Etkili mi?
Toplumda sivrisineklerin belirli kan gruplarını veya ten renklerini tercih ettiğine dair yaygın inanışlar bulunsa da bilim insanları bunların güçlü bir temeli olmadığını vurguluyor. Frederic Simard, kan grubuyla ilgili araştırmaların çok az sayıda kişiyle yapıldığını ve bilimsel bir geçerliliği bulunmadığını aktarıyor. Cilt, göz veya saç renginin de hedef seçiminde etkili olduğuna dair güçlü bir kanıt bulunmuyor.
Buna karşın insan mikrobiyotasının ürettiği kokular hayati rol oynuyor. İnsanların 300 ila 1.000 arasında farklı kokulu bileşik yayabildiğini belirten araştırmacılar, bu karmaşık yapının kişileri daha çekici ya da daha az çekici kıldığını ifade ediyor.
Ciltteki “1-Okten-3-Ol” Bileşiği İlgiyi Artırıyor
Rickard Ignell ve ekibinin sarı humma ile dang humması taşıyıcısı Aedes aegypti türü sivrisineklerle yaptığı laboratuvar çalışmasında, 42 kadın denek incelendi. Çalışmada hamileliğinin ikinci üç aylık dönemindeki kadınların da yer aldığı ve sivrisineklerin bazı kişileri belirgin şekilde daha çok tercih ettiği görüldü.
İncelemeler sonucunda, daha çok ısırılan kişilerin cilt yağı olan sebumun parçalanmasıyla ortaya çıkan “1-okten-3-ol” (mantar alkolü) bileşiğini daha yüksek miktarda ürettiği tespit edildi. Araştırmacılar, bu bileşikteki küçük bir artışın bile sivrisineklerin tercihini doğrudan etkilediğini saptadı.
İklim Değişikliği ve Kaplan Sivrisineği Tehdidi
Sivrisineklerin davranışlarını anlamak, küresel iklim değişikliği nedeniyle giderek daha kritik hâle geliyor. Sıcaklık artışları, hastalık taşıyan türlerin daha önce yaşamadıkları kuzey bölgelerine yayılmasına zemin hazırlıyor. Chikungunya virüsünü taşıyabilen kaplan sivrisineği (Aedes albopictus), geçtiğimiz yıl ilk kez Fransa’nın kuzeyindeki Alsace bölgesine kadar ulaştı.
Sivrisinek Isırıklarından Korunma Yolları ve Tedavisi
Uzmanlar, sivrisinek ısırıklarından korunmak için şu önlemlerin alınabileceğini belirtiyor:
Cildi kaplayan bol ve uzun kıyafetler giymek,
Sivrisinek ağları (cibinlik) ve koruyucu kovucu ürünler kullanmak,
Açık havada zaman geçirirken hafif öğünleri tercih etmek ve alkol tüketimini sınırlandırmak.
Olası bir sivrisinek ısırığı sonrasında oluşan kaşıntı, şişlik ve kabarcıklar için ise bölgeye soğuk kompres uygulanması, karbonatlı su sürülmesi, eczanelerden temin edilebilen antihistaminik veya kalamin içeren kremlerin kullanılması ve bölgenin sabunlu suyla temizlenip kaşınmaması öneriliyor. Kurdeşen veya alerjik reaksiyon durumlarında da bu yöntemler rahatlama sağlıyor.
