Bodrum’un Göl Mahallesi Demirbükü mevkiinde planlanan iki turizm konaklama tesisi projesi yargıya taşındı. TMMOB Bodrum İlçe Koordinasyon Kurulu, projeler hakkında verilen ÇED kararlarına karşı Muğla İdare Mahkemesi’nde iki dava açıldığını duyurdu.
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Bodrum İlçe Koordinasyon Kurulu, bugün Demir Tatil Köyü girişinde düzenlediği basın açıklamasıyla Demirbükü’nde planlanan turizm yatırımlarına karşı başlatılan hukuk mücadelesini kamuoyuna duyurdu.
Mühendisler, mimarlar, çevreciler ve bölge sakinlerinin katıldığı açıklamada, Sakızbükü ve TÜYA Turizm Gayrimenkul Yatırım A.Ş. tarafından planlanan turizm konaklama tesisi projeleri hakkında verilen çevresel etki değerlendirmesi kararlarının iptali için Muğla İdare Mahkemesi’nde dava açıldığı belirtildi.
TMMOB cephesi, iki yatırımın birbirinden bağımsız projeler olarak değil, aynı bölgede oluşturacakları toplam çevresel yük dikkate alınarak bütüncül biçimde değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.
Mustafa Erdoğan: “Demirbükü’nü ranta teslim etmeyeceğiz”
Basın açıklamasını okuyan TMMOB Bodrum İKK Sekreteri Mustafa Erdoğan, iki proje alanının 15 parsel üzerinde yaklaşık 196 bin metrekareyi kapsadığını, ancak yatırımın bütünü değerlendirildiğinde çok daha geniş bir alandan söz edildiğini ileri sürdü.
Erdoğan, açıklamasında şunları söyledi:
“Demirbükü’nü ranta teslim etmeyeceğiz. Bodrum Göl Mahallesi Demir mevkiinde planlanan Sakızbükü ve TÜYA Turizm Gayrimenkul Yatırım A.Ş. firmalarının turizm konaklama tesisi projesi için verilen ‘ÇED olumlu Kapsam 2’ kararına karşı, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Bodrum İlçe Koordinasyonu olarak Muğla İdare Mahkemesi’nde dava açmış bulunmaktayız. İki proje alanı 15 parsel, 196 bin metrekare; dosyada ise 600 bin metrekareye kadar ulaşacak bir projeden söz ediyoruz.”
Erdoğan, proje alanının çevresel ve planlama açısından taşıdığı özelliklerin ÇED değerlendirmesinde yeterince dikkate alınmadığını savundu:
“Proje alanı Çevre Düzeni Planı’nda orman alanı, tarım alanı, doğal sit alanı, turizm koruma ve gelişim merkezi ve önemli doğa alanı olarak gösterilmiştir. Proje vaziyet planı doğal varlıklar gözetilmeden yapılmıştır. Ağırlıklı olarak yüzde 30 yoğunlukludur. Projeler birbirinden ayrılarak ÇED sürecinden kaçınılmıştır. ÇED süreci Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca hatalı yönetilmiştir.”
“Bu iki proje bütüncül olarak değerlendirilmeliydi”
TMMOB’un itirazının önemli başlıklarından biri de iki ayrı şirket üzerinden yürütülen projelerin birbiriyle ilişkisi oldu.
Erdoğan, şirketlerin bağlantılı olduğunu ileri sürerek şunları kaydetti:
“İncelediğimizde bu iki firmanın iletişim bilgilerinin aynı olduğunu ve yüzde 100 aynı portföy içerisinde bulunduğunu görüyoruz. Bu nedenle iki projenin birleşik, bütüncül olması gerekmektedir. Bu durumda ÇED Yönetmeliği’nin Ek-1 listesine tabi olup ÇED raporu hazırlanmak zorundadır. Hazırladıkları proje tanıtım dosyasında altyapı kapasitesi, atık yönetimi, su tüketimi, kıyı kullanımı baskısı ve etki değerlendirmeleri yapılmamıştır.”
Erdoğan, plan hükümlerinde doğal dokunun korunmasına ilişkin düzenlemeler bulunduğunu da hatırlatarak sahadaki mevcut durumun bununla bağdaşmadığını savundu:
“1/100.000’lik plan notlarında, ‘ağaç rölevesindeki ağaçlar Kurul kararı olmadan kesilemez; doğal dokuya, bitki örtüsüne müdahale edecek, bozacak, değiştirecek müdahaleler yapılamaz’ denmesine karşın 10 aydır bu müdahaleler yapılmış, afişimizde de gördüğünüz gibi bölge çölleştirilmiştir.”
“Şu etrafa bir bakın, burası orman mı değil mi?”
Proje dosyalarında alanın niteliğine ilişkin değerlendirmelere de itiraz eden Erdoğan, basın açıklamasının gerçekleştirildiği noktadan çevredeki doğal dokuyu göstererek konuşmasını sürdürdü:
“Demirbükü orman alanının içindedir. Bunların dosyasında ‘orman sayılan alanlardan değildir’ deniyor. Şu etrafa bir bakın, burası orman mı değil mi? Proje alanındaki ağaç varlığı, bitki örtüsü, doğal drenaj, yüzey suları ve yaban hayatı yeterli kapsamda ortaya konulmadan çevresel etki değerlendirilmesi yapılamaz.”
TMMOB’a göre yatırımın yaratacağı çevresel yük de yalnızca proje parselleri üzerinden hesaplanamaz.
Erdoğan bu noktada Bodrum açısından kritik öneme sahip su, kanalizasyon, trafik ve enerji yüküne dikkat çekti:
“335 odanın su tüketimi, atık suyu, katı atığı, trafiği, enerji ihtiyacı, personel ve servis hareketliliği ve altyapı yükü proje sınırlarında kalmayacaktır. Bu nedenle Ek-1 kapsamında ele alınmalıdır.”
“Demir Deresi şirketin peyzaj malzemesi değildir”
Basın açıklamasının en dikkat çekici bölümlerinden biri Demir Deresi’ne ilişkin iddialar oldu.
Erdoğan, projenin uygulanması halinde derenin doğal yapısına müdahale edileceğini savunarak şöyle konuştu:
“Burası Bodrum’un Kanal İstanbul’u yapılmak istenmektedir. Bu devasa proje Demirbükü’nde geri dönülemez tahribatlara neden olacaktır. Demir Deresi’nin güzergâhı değiştirilerek bu proje içine alınacak, ‘ekolojik gölet’ adı altında suni gölet yapılacaktır. Demir Deresi şirketin peyzaj malzemesi değildir.”
Erdoğan, dere yataklarına yapılacak müdahalenin yalnızca proje sahasını değil bölgenin doğal su rejimini de ilgilendirdiğini belirterek sözlerini şöyle sürdürdü:
“Demir Deresi’nin doğal güzergâhına müdahale edilmesi ve ekolojik gölet oluşturulması su döngüsünü değiştirecektir. Kuru ve sulu derelere müdahale edilmemelidir. Devlet Su İşleri’nden izinsiz olarak vaziyet planında bu göletler bulunmaktadır.”
Umay Karabaş: “Burada toplam dört dava açıldı”
Açıklamada söz alan Umay Karabaş ise TMMOB’un açtığı iki davanın yanı sıra MUÇEP tarafından yürütülen hukuki süreçlere de dikkat çekti.
Karabaş şöyle konuştu:
“Açıklamasıyla beraber aslında iki tane davadan bahsedildi. MUÇEP’in davalarıyla beraber burada yapılmaya niyetlenen, şimdilik iki gibi gözüken, aslında çok daha devasa birtakım niyetlere karşı toplam dört dava açıldı. Dolayısıyla bu projelere verilen birtakım izinler varsa, bunların da geçerli olup olmadığını önceki süreçlerle beraber değerlendireceğiz, gerekli işlemleri yapmaya başlayacağız.”
Karabaş, yatırımın arkasındaki şirket ve portföy yapısının da gazeteciler tarafından araştırılması çağrısında bulundu:
“Gazeteci arkadaşlardan özellikle şöyle bir şey rica edebilirim; çok basit bir internet aramasıyla aslında RİPAY portföy firmasının Bodrum Demirbükü’nde nasıl bir niyette olduğu, bu firmayla ilgili her türlü bilgiye ulaşabilirsiniz. Kamuya açıktır bunlar. Dolayısıyla araştırmalarınızı bu yönde de yapmanızı rica ederiz.”
Karabaş: “Ormanın etrafını bir portföy firması çevirmiş durumda”
Karabaş, açıklamanın yapıldığı alanın doğal niteliğine işaret ederek oldukça sert ifadeler kullandı:
“Bakın, Mustafa Erdoğan da söyledi; orman olmadığını iddia ettikleri alanda bulunuyoruz şu anda. Ormanın etrafını bir portföy firması çevirmiş durumda. Aslına bakarsanız tam olarak borsada işlem gören bir fonun ormanları, havayı, suyu nasıl metalaştırdığının da bir göstergesi şu an tam da içinde bulunduğumuz ortam.”
Karabaş, Demirbükü için mücadele edenlere teşekkür ederek sözlerini şöyle sürdürdü:
“Ben burada bu sermayeye boyun eğmeden, hiçbir kişisel menfaati olmadan tamamen Bodrum’un doğal, kültürel ve hele ki mimari mirasına sahip çıkarak kendi zamanından, emeğinden, yeri geldiğinde maddi desteğinden feragat ederek burada olan herkese, emek veren herkese teşekkür ediyorum.”
Gamze Türköz Oğuz: “Projeyi küçültüp, parçalayıp ÇED sürecinden çıkarmaya çalışıyorlar”
Muğla Mimarlar Odası Başkanı Gamze Türköz Oğuz ise ÇED sistemine ilişkin daha kapsamlı teknik değerlendirmelerde bulundu.
Türköz Oğuz, çevresel etki değerlendirmesinin yalnızca bürokratik bir evrak sürecine indirgenmemesi gerektiğini vurgulayarak şunları söyledi:
“Bütün bu ÇED süreci maalesef bir evrak, belge ve bürokrasi olarak değerlendirilen bir süreç Türkiye’de. Dolayısıyla ‘bu süreç nasıl bertaraf edilir, nasıl küçültülerek, parçalanarak, bölünerek ÇED sürecinden muaf hale getirilir’ yaklaşımını birçok projede görüyoruz, burada da görüyoruz.”
İki proje alanını işaret eden Türköz Oğuz, yatırımların ayrı projeler olarak sunulmasına itiraz etti:
“Bu taraf TÜYA’nın, bu taraf Sakızbükü A.Ş.’nin. Yani burası sanki iki farklı proje, iki farklı ÇED süreci. Ne yazık ki iki farklı proje olduğu için eş zamanlı başlıyorlar ve eş zamanlı olarak birbiri ardına ÇED olumlu kararları çıkıyor Kapsam 2’den. Halbuki burası ÇED Yönetmeliği’nin Ek-1 listesinden yürümesi gereken, bir ÇED sürecine tabi olması gereken bir proje. Çok daha büyük, bütüncül bir projeden bahsediyoruz.”
“Şu an 196 dönüm ama bunun 600 dönüme ilerlediğini biliyoruz”
Türköz Oğuz, proje tanıtım dosyalarında sunulan bilgilerle yatırımın gerçek büyüklüğünün bütüncül değerlendirilmesi gerektiğini savundu.
“Şu an iki proje, şu an 200 dönüme yakın, 196 dönüm. Ama biz bunun 600 dönüme ilerlediğini biliyoruz çünkü kapsam dışı yerler de var. Herkes burada her şeyin farkında. Burası Ek-1 listesinden bütüncül bir proje olarak yürümeli ve ÇED sürecine tabi olmalı. Bu kadar net.”
Türköz Oğuz, çevresel incelemelerin kapsamına ilişkin de eleştirilerde bulundu:
“Mayıs ayında geliyor ekolojik raporu hazırlayan bilim insanları, gözlemsel olarak birkaç gün burada geziyor, bakıyor; ‘şu sürüngen var, şu memeli var, şu flora var’ diye yazıyor raporlarına. Dört mevsim burası nasıl incelenmez? ‘Orman vasfında değildir’ deniyor. Bütün aplikasyon krokilerinde, PTD dosyasının ekinde yan taraf ‘orman alanı’ yazıyor, yan taraf orman diyor; ama burası değil deniyor.”
Turgut Cansever’in Demir Evleri örnek gösterildi
Demirbükü’nün öneminin yalnızca doğal varlıklarından kaynaklanmadığını vurgulayan Gamze Türköz Oğuz, bölgedeki Turgut Cansever imzalı, Ağa Han Mimarlık Ödülü sahibi Demir Evleri’ni hatırlattı.
Türköz Oğuz, Cansever’in yapılaşmaya yaklaşımını şu sözlerle anlattı:
“Turgut Cansever’in, usta mimarın, Ağa Han ödüllü Demir Evleri biz mimarlar için çok önemlidir ve mimarlık mirasının en önemli eserlerinden biridir. Bütün mimarlık tarihi derslerinde mimarlara bu öğretilir. Gerçekten o projeyi yaparken usta mimar Cansever plan notlarını da kendi yazmış. ‘Herhangi bir yerden yolu geçiremezsiniz. O yolda bir ağaç varsa, bir kayalık varsa, bir bitki örtüsü varsa onu koruyacaksınız ve güzergâhınızı ona göre oluşturacaksınız. Kimi yerde daralacak, kimi yerde genişleyecek’ diyor. Çünkü burası koruma amaçlı imar planı olan bir yer.”
Cansever’in ilk hazırladığı projeyi dahi doğaya fazla müdahale edeceği düşüncesiyle küçülttüğünü anlatan Türköz Oğuz, şöyle devam etti:
“İlk planda çok daha büyük, yapı sayısı daha fazla olan bir proje yapmış Turgut Cansever. Yere gelip tekrar tekrar incelemiş ve içine sinmemiş. Vaziyet planını tekrar çalışarak değiştirmiş ve sayıyı neredeyse üçte bire indirmiş. Her ev bu tabiatın içerisinde kaybolsun, hiçbir ev başka bir evin mahremiyetine müdahale etmesin, herkesin kendi özel bölgesi olsun ve tabiatla uyumlu şekilde minimum hayat şartlarını karşılasın diye o yapıları ve vaziyet planını çözmüş.”
“Bakanlık haritaya baksa iki projenin yan yana olduğunu görürdü”
Umay Karabaş daha sonra yeniden söz alarak ÇED değerlendirmelerinin Bakanlık tarafından yapılma biçimine ilişkin eleştirisini dile getirdi.
Karabaş, Sayıştay raporlarına atıfta bulunarak şöyle konuştu:
“Sayıştay’ın Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na dair denetim raporlarında da Bakanlığın önüne gelen projeleri haritaya koyup değerlendirmediği yönünde eksiklikler bildirildi. Bunu sadece biz söylemiyoruz. Bakanlık yapması gerektiği şekilde bu projeleri harita üzerinde değerlendirseydi, bizim söylememize gerek kalmadan bu iki projenin yan yana ve aynı projeye dahil olduğu çok net şekilde görülecekti. Bu Bakanlığın yaptığı bir ihmaldir aynı zamanda.”
Demirbükü’nde bundan sonra gözler mahkemede
TMMOB Bodrum İKK’nın açıklamasıyla Demirbükü’ndeki tartışma yeni bir aşamaya taşındı.
Meslek odalarının temel itirazı, yan yana bulunan yatırımların ayrı ayrı ele alınarak çevresel etkilerinin parçalı biçimde değerlendirilmesi. TMMOB, yaklaşık 196 bin metrekarelik iki mevcut proje alanının tek ve bütüncül bir yatırım olarak değerlendirilmesini ve ÇED Yönetmeliği’nin Ek-1 hükümleri doğrultusunda kapsamlı çevresel etki değerlendirmesine tabi tutulmasını talep ediyor.
MUÇEP’in açtığı davalarla birlikte bölgede projelere karşı açıldığı belirtilen dava sayısı ise dört.
Şimdi gözler Muğla İdare Mahkemesi’nde olacak.
Çünkü Demirbükü’nde tartışılan mesele artık yalnızca iki turizm tesisinin yapılıp yapılmayacağı değil; Bodrum’un ormanı, suyu, dereleri, kıyıları ve Turgut Cansever’den bugüne ulaşan mimari mirasıyla birlikte nasıl korunacağı ve yarının Bodrum’unda yapılaşmanın sınırlarının nerede çizileceği.
