Aydem Enerji çatısı altında faaliyet gösteren ADM Elektrik, deniz kaplumbağalarının yapay ışıklardan olumsuz etkilenmesini önlemek ve denize güvenle ulaşmalarını sağlamak amacıyla Fethiye kumsallarındaki sokak aydınlatmalarını Türkiye’de bir ilk olan “kırmızı ışık” uygulamasıyla yeniliyor.
Aydem Enerji çatısı altında Aydın, Denizli ve Muğla’da elektrik dağıtım altyapısını yöneten ADM Elektrik, deniz kaplumbağalarının doğal yaşam döngüsünü korumak için Fethiye kıyılarını ‘kırmızı ışık’ ile aydınlatacak.
Projeyi değerlendiren ADM Elektrik Genel Müdürü Emrah Kalkan, “Doğal yaşamla uyumlu hareket etme anlayışıyla yürüttüğümüz proje kapsamında, sokak aydınlatmalarını kırmızı ışıklara dönüştürüyoruz. Kırmızı ışığı algılamayan deniz kaplumbağaları, böylece şehir yönüne değil deniz yönüne giderek denize kavuşabiliyor” dedi.
Nüfus artışı, özellikle kıyı bölgelerinde yaz aylarında doğal yaşam üzerindeki baskıyı artırıyor. Kentleşmenin hız kazanması ve teknolojik dönüşümün etkileri, biyoçeşitliliğin korunmasına yönelik uygulamaların önemini her geçen gün daha da artırıyor. Bu meyanda kıyı ekosistemlerinin sürdürülebilirliğini destekleyen çalışmalar ve doğal yaşamı gözeten uygulamalar, kritik önem taşıyor. Aydın, Denizli ve Muğla’nın elektrik dağıtım şirketi ADM Elektrik, bu anlayışla deniz kaplumbağalarının doğal yaşamını korumaya yönelik önemli bir projeyi hayata geçiriyor. Pilot uygulamasını 2025 yılında Muğla’nın Fethiye ilçesinde, Karaot plajında gerçekleştiren ADM, projeyi Fethiye’de Kocaçalış Plajı bölgesinde genişletiyor. Pamukkale Üniversitesi ve ADM’nin ortaklaşa yürüttüğü proje, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın akademisyenler öncülüğünde uzun yıllardır hayata geçirdiği koruma çalışmalarına katkı sağlayacak.
Pamukkale Üniversitesi Deniz Kaplumbağası Uzmanı Öğr. Gör. Dr. Doğan Sözbilen danışmanlığında Aydem Enerji’nin katkısı ve ADM Elektrik öncülüğünde hayata geçirilen proje ile, yumurtlama dönemlerinde şehir ışıklarından olumsuz etkilenen deniz kaplumbağaları için sokak aydınlatmaları kırmızı ışığa dönüştürülmeye başlandı. Kırmızı ışığı algılamayan deniz kaplumbağaları böylece hem güvenli şekilde yuva yapabilecek hem de yumurtadan çıkan yavrular deniz yönüne giderek suya kavuşabilecek. Fethiye kumsallarında hayata geçirilen uygulama, insan faaliyetleriyle doğal yaşamın uyum içinde sürdürülebileceğine dair önemli bir örnek teşkil ediyor.
Dr. Doğan Sözbilen: “Fethiye’deki proje Türkiye’de bir ilk ve öncü”
Fethiye kıyılarının Türkiye’de deniz kaplumbağalarının en önemli yuvalama alanları arasında yer aldığını söyleyen Sözbilen, projenin bilimsel önemine dikkat çekerek, “Fethiye kumsalları, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü tarafından izleme ve koruma çalışmalarının en uzun süreyle kesintisiz sürdürüldüğü bir alan. Bununla birlikte, şehir ve yuvalama kumsalının iç içe olduğu yoğun bir turizm bölgesi. Deniz kaplumbağaları, dinozorlardan daha eski canlı türleri olarak milyonlarca yıllık evrimsel süreç içerisinde edindikleri uyum sayesinde yaşamlarını günümüzde de sürdürüyor. Ancak kıyı bölgelerinde artan insan baskısının yansıması olan yapay aydınlatmalar, özellikle beyaz ve parlak ışıklar hem yetişkin dişilerin yuvalama davranışlarını hem de yavruların denize yönelimlerini olumsuz etkileyebiliyor. Yapılan bilimsel çalışmalar, kırmızı ışığın deniz kaplumbağaları üzerinde çok daha düşük etki bıraktığını ortaya koyuyor. Bu nedenle kırmızı ışık uygulamaları, dünyada yaygınlaştırılmaya çalışılan bir koruma uygulaması olarak son yıllarda ön plana çıkmaya başladı. ADM Elektrik ile hayata geçirdiğimiz bu proje, Türkiye’de bir ilk” açıklamasında bulundu.
“Yapay ışıklar tehdit oluşturuyor”
Yavruların yumurtadan çıktıktan sonra denizin doğal aydınlığını izleyerek suya ulaştığını belirten Sözbilen, bu nedenle yapay ışıkların önemli bir tehdit oluşturduğunu vurgulayarak “Kocaçalış Plajı’ndaki bu uygulama sayesinde kaplumbağalar kendi dünyaya geldikleri yerde özgürce yavrulayacak. Akdeniz genelinde yuva sayısında artış eğilimi görülürken, Fethiye’de geçtiğimiz 30 yıl içinde belirgin bir değişim yaşanmadı. Bu nedenle alınacak her türlü önlem kritik önem taşıyor. Deniz kaplumbağaları, kendileri dünyaya geldikleri kumsallara yıllar sonra yuvalamak için geri dönen canlılar. Bugün koruduğumuz yavruların yaklaşık 20 yıl sonra sağlıklı yuvalama alanları bulabilmesi için bu kumsalları gelecekte de korumaya devam etmeliyiz” dedi.
Emrah Kalkan: “Projeyi bölgemizde yaygınlaştırmayı hedefliyoruz”
Projeye ilişkin değerlendirmede bulunan ADM Elektrik Genel Müdürü Emrah Kalkan ise, “Aydın, Denizli ve Muğla illerini kapsayan bölgemizde çevresel ve sosyal projeleri hayata geçirirken en önemli kriterimiz, projenin sürdürülebilir olması. Şirket olarak sahip olduğumuz değerler arasında yer alan ‘Hayata Dokunmak’ anlayışı doğrultusunda, dünyamızın geleceğini korumaya, faaliyet bölgemizde tüm canlılara fayda sağlayacak projeleri hayata geçirmeye devam ediyoruz. Ekosistem için büyük önem arz eden deniz kaplumbağalarının en önemli üreme alanları, bölgemizde yer alıyor. Biz de sokak aydınlatmalarını kırmızı ışıklara dönüştürüyoruz. Böylece hem deniz kaplumbağaları rahatça denize ulaşabiliyor hem de müşterilerimiz için aydınlatma kesintisiz devam ediyor. Projeyi bölgemizde yaygınlaştırmayı hedefliyoruz” ifadelerini kullandı.
İlk bilimsel veriler Eylül ayında
Deniz kaplumbağalarının üreme sezonu Mayıs ayında başlıyor, Eylül sonunda bitiyor. Yaklaşık 45-60 günlük kuluçka sürecinin ardından yavruların temmuz ortasından itibaren denizle buluşması bekleniyor. Dişiler genellikle 2-3 yılda bir yumurta veriyor ve bir sezonda birkaç yuva da yapabiliyor. Bir yuvada genellikle 50-100 yumurta bulunuyor. Bu süreçte dişi kaplumbağaların yuvalama davranışları, yuva sayıları ve yavruların denize ulaşma başarıları sistematik olarak takip ediliyor. Deniz kaplumbağalarının erginleşmesi 20-25 yılı bulduğu için ilk etapta yuva sayısı konusunda dramatik bir değişim beklenmiyor. Her yıl düzenli olarak sürdürülmesi beklenen bu çalışmalarla elde edilecek ilk sonuçların Eylül ayında değerlendirilerek raporlanması planlanıyor. Projenin etki değerlendirmesi ise önümüzdeki yıllarda yapılacak izleme çalışmalarıyla takip edilecek.
