KÜLTÜR VARLIKLARIMIZI BÖYLE KORUYAMIYORUZ
Doğal ve kültürel kaynak değerleri açısından Batı Anadolu’nun en zengin yerlerinden biri olan Aydın ve Muğla illeri sınırları içerisindeki Latmos (Beşparmak) Dağları’nda, bir yandan olağanüstü doğal peyzajı geri dönülmez biçimde yok eden ve kültür varlıklarını tehdit eden maden ocaklarının tahribatı sürerken, diğer yandan vandalizm kaynaklı tahribatlar da başladı.Ellde kalan son kaya resimlerinin korunması için acil önlem alınması istendi.
Aydın’ın Kuşadası ilçesindeki Eko Sistemi ve Doğa Koruma Derneği (EKODOSD) Başkanı Bahattin Sürücü ve tarihçiler bölgede inceleme yaptı, gördükleri manzara şoke etti.
Sürücü açıklamasında şunları söyledi:
Her ne kadar alandaki kültür varlıkları tescillenmiş olsa da bölgenin bütüncül bir koruma statüsü bulunmamaktadır.
Son zamanlarda Latmos’u tanıtma amacıyla sosyal medyada, abartılı ve bölgenin her noktasını açıkça gösteren paylaşımlar yapıldığı görülmektedir.
Bu tür paylaşımlar iyi niyetli olsa bile, birçok insanı oraya çekerek yarardan çok zarar vermektedir.
Tamamen bakir ve ıssız olan, herhangi bir denetim ve kontrol mekanizması bulunmayan bu eşsiz coğrafya korunmaya muhtaçtır.
Bu nedenle, bölgeye kimlerin gittiğini ve bu alanlarda neler yapıldığını takip etmek oldukça zordur.
Latmos’ta 2012 yılında tespit edilen ve düğün kutlamaları, ilkbahar şenlikleri gibi geçiş ritüellerini yansıttığı düşünülen Göktepe kaya resmi, kimliği belirsiz kişi ya da kişiler tarafından üzerine sıvı sürülerek tahrip edilmiştir. Aradan geçen 14 yıla rağmen bu tahribatın failleri tespit edilememiştir.
8 BİN YILLIK KAYA RESMİNİ TUVALE DÖNÜŞTÜRDÜLER
Bugün ise Milas’a bağlı Gölyaka Mahallesi sınırlarındaki Kerdemelik kaya resminin bulunduğu kayanın, adeta bir tuvale dönüştürülerek tahrip edildiği belirlenmiştir.
Milas Müze ekiplerinin alanda gerekli incelemeleri yaptığı ifade edilmektedir.
Yöre halkı, son günlerde otobüslerle bölgeye gelen grupların köyden gözetim yapacak yerel rehber almadığını belirtmektedir.
Latmos bölgesinde, noktasal arkeolojik sit alanları dışında bütüncül bir koruma statüsü bulunmadığından, kaya resimleri tescilli olsalar dahi kontrolsüz kullanım ve insan baskısı nedeniyle ciddi tehdit altındadır.
Kış aylarında mağara ve kaya sığınaklarında, içinde kaya resmi olup olmadığı bilinmeden ateş yakıldığı ve bu nedenle resimlerin tamamen tahrip olduğu görülmektedir. Nitekim Bozalan Yaylası’ndaki bir mağara resmi de bu şekilde yok olmuştur.
Latmos Dağları’ndaki en önemli kaya resimlerinden biri, Karadere Mağarası’nda bulunan ve “dağ tanrıları” olarak yorumlanan figürlerdir. Eşi benzeri bulunmayan bu resim, öncelikli olarak korunması gereken kültür varlıklarının başında gelmektedir. Ancak bu alana da gruplar ve gezginler kontrolsüz şekilde ulaşabilmektedir.
Bu alanın korunması ve kontrollü kullanımı için, Karadere kaya resmine yönelik olarak 2012 yılında Aydın Valiliği’ne başvuruda bulunmuştuk.
Geçtiğimiz yıllarda Aydın Valiliği tarafından, sorumlu müze olan Milet Müzesi uzmanlarınca inceleme yaptırılmış; ayrıca İzmir Rölöve ve Anıtlar Müdürlüğü’nden gelen teknik ekip de gerekli değerlendirmeleri yaparak raporlarını ilgili kurumlara iletmiştir.
Ancak bugüne kadar somut bir gelişme sağlanamamıştır. Kerdemelik’te yaşanan bu son tahribat, benzer bir tehdidin diğer alanlar için de her an gerçekleşebileceğini göstermektedir. Bu nedenle hazırlanan projenin ivedilikle hayata geçirilmesi büyük önem taşımaktadır.
Yurt dışındaki örneklere bakıldığında, bu tür kültür varlıklarının bulunduğu alanlarda bütüncül koruma statülerinin uygulandığı görülmektedir. Örneğin Fransa’da, insanlık tarihinin en eski mağara resimlerini barındıran alan, insan nefesi ve vücut ısısının oluşturduğu nem ve karbondioksitin resimlere zarar verdiğinin anlaşılması üzerine ziyarete kapatılmış; ziyaretçiler için replikalar oluşturularak gösterime açılmıştır. Amaç, bu eşsiz mirası gelecek nesillere aktarabilmektir.
Bizim de yaklaşık 8 bin yıllık insan figürlerini içeren son derece önemli kaya resimlerimiz bulunmaktadır. Bu değerleri koruyacak bütüncül bir planlama yapılmadığı takdirde, geri dönülmez kayıplar yaşanacaktır.
