1988 yılında Luc Besson’un yönettiği “Büyük Mavi” filmi milyonlarca insanı Amorgos’un deniziyle tanıştırdı.
Filmin bazı sahneleri, adanın simgesi Hozoviotissa Manastırı’nın aşağısındaki Agia Anna koyu ve çevresinde çekildi. Kayalıkların arasındaki küçücük koy, berrak denizi ve sonsuz maviliğiyle sinema tarihinin unutulmaz görüntülerinden birine dönüştü.
Aradan neredeyse kırk yıl geçti.
Film bitti.
Ama Büyük Mavi hâlâ devam ediyor.
Adada dalış yapılıyor, dalış merkezlerinde eğitimler veriliyor. Dünyanın farklı ülkelerinden insanlar, özellikle Fransız turistler, filmin izlerini görmek ve Amorgos’un berrak sularına dalmak için geliyor.
Yaz aylarında adaya günde 500-700 civarında ziyaretçi geliyor.
Ama asıl şaşırtıcı olan turistlerin gelmesi değil.
Bunca turistin, şöhretin ve turizm gelirinin ardından Amorgos’un hâlâ Amorgos olarak kalabilmesi.
Filmin çekildiği koyun başına dev bir otel yapılmamış.
Dağlar villalara teslim edilmemiş.
Amorgos, dünyaca tanınan bir koydan para kazanmanın tek yolunun o koyu yapılaşmaya açmak olmadığını göstermiş.
Büyük Mavi’yi dünyaya göstermişler.
Ama maviyi korumayı da başarmışlar.
Bodrum’dan gelince insan ister istemez düşünüyor.
Biz de mavimizi dünyaya gösterdik.
Sonra maviyi görebilmek için otellerin, sitelerin, beach club’ların arasından yol aramaya başladık.
Amorgos, yaklaşık iki bin kişinin yaşadığı, dağlık, sessiz ve hayatın yavaş aktığı bir ada.
Kimsenin acelesi yok.
Kahve yavaş içiliyor.
Yemek uzun sürüyor.
Sohbet bitmeden masa terk edilmiyor.
Hayat saate göre değil; denize, güneşe ve mevsime göre yaşanıyor.
Belki de bu nedenle adanın sembolü eşek hâlâ Amorgos’un kültüründe ve hafızasında.
Çünkü biraz Amorgos’a benziyor.
Yavaş gidiyor.
Acele etmiyor.
Ama yolunu kaybetmiyor.
Amorgos’ta insanın ilk dikkatini çeken şey temizlik.
Üstelik temizlik bir belediye projesi değil, hayatın parçası.
Sokaklarda çöp, yerde sigara izmariti, plajlarda pet şişe görmek neredeyse mümkün değil.
Deniz berrak.
Plajlar düzenli.
İnsanlar özgürce ve rahatsız edilmeden yüzüyor.
Yüzücülerin arasında botlar, sürat tekneleri ve jet ski’ler dolaşmıyor.
Plajlarda mangal yakılmıyor.
Akşam giderken sahilde çöp torbaları bırakılmıyor.
Denize girmek için yalnızca mayo yeterli.
Bodrum’da ise bazı koylarda denize girmek için mayo yetmiyor.
Önce rezervasyon.
Sonra otopark.
Ardından şezlong kiralama ve minimum harcama limitini ödeme.
Ve sürat tekneleri, jet ski’ler ve botlar arasında denize girilecek.
Amorgos’un en bilinen plajları arasında Büyük Mavi’nin izlerini taşıyan Agia Anna, kayalıkları ve deniz mağaralarıyla Mouros, Nikouria Adası manzarasıyla Agios Pavlos, uzun kumsalıyla Aegiali ve Katapola’dan ulaşılabilen Maltezi var.
Plajların ortak özelliği lüks tesisleri değil, denizin kendisini öne çıkarmaları.
Amorgos’un denizle ilişkisi yalnızca Büyük Mavi ve plajlarla sınırlı değil.
Adanın güneybatısında, Kalotaritissa yakınlarındaki Liveros koyunun kayalıkları arasında paslanmış bir gemi gövdesi uzanıyor.
Olympia batığı.
1980 yılında kötü hava koşulları nedeniyle karaya oturan gemi, yıllar içinde Amorgos’un simgelerinden birine dönüşmüş.
Normalde böyle bir görüntünün çevresine hediyelik eşya dükkânları, seyir terasları, ücretli otopark ve “Batık Manzaralı VIP Lounge” yapılmasını beklersiniz.
Amorgos’ta yok.
Batığa ulaşmak için yürüyorsunuz.
Kayalıkların arasından denize bakıyorsunuz.
Paslanmış gemi, berrak su ve çıplak dağlar aynı manzaranın içinde duruyor.
Yıllardır dalgalar gemiyi dövüyor.
Rüzgâr kayalara vuruyor.
Gemi çürüyor.
Ama manzara hâlâ ayakta.
Belki de Olympia batığı da Amorgos’a benziyor.
Gösterişsiz.
Sessiz.
Biraz hüzünlü.
Ve bütün o turizm gürültüsünden uzakta.
Amorgos’un merkezi Chora ise kayaların arasına saklanmış, uzaktan bakınca kendisini göstermeyen bambaşka bir dünya.
Dağların ve kayalıkların arasına kurulmuş evleri, sokakları ve küçük işletmeleri uzaktan fark etmek zor.
Yaklaştığınızda karşınıza başka bir dünya çıkıyor.
Her yere geniş, beyaza boyanmış taş merdivenlerle çıkılıyor.
Bir merdiveni çıkıyorsunuz, karşınızda küçük bir meydan.
Bir başkasını çıkıyorsunuz, iki evin arasına saklanmış bir kafe.
Biraz daha yükseliyorsunuz; restoranlar, kitapçılar, hediyelik eşya dükkânları, antikacılar ve evler…
Sonra yine merdiven.
Sonra yine bir sürpriz.
Beyaz badanalı evler, taş duvarlar, mavi kapılar ve kayaların arasından çıkan dar sokaklar…
Tarih ile modern hayat birbirine karışmış.
Ama birbirini ezmemiş.
Dev tabelalar yok.
Dükkânlar sokakları işgal etmemiş.
Restoranlar masa koyacağız diye meydanları kapatmamış.
Her yer temiz ve düzenli.
Amorgos kendisini uzaktan göstermiyor.
Bağırmıyor.
Reklam yapmıyor.
Önce merdivenleri çıkmanızı istiyor.
Biraz yorgunluk…
Sonra her merdivenin sonunda başka bir güzellik.
Bodrum’da ise tepeleri çıkarken insan bazen başka şeyler düşünüyor.
“Buraya kaç villa yapılır?”
“Deniz manzaralı kaç daire çıkar?”
“Bir de sonsuzluk havuzu koyduk mu tamamdır!”
Amorgos’ta merdivenler insanları yukarı taşıyor.
Bizde ise yollar arsa fiyatlarını.
Amorgos’ta tavernaya oturup yemeğinizi yiyip biranızı içtiğinizde kişi başı hesap yaklaşık 15-25 avro.
Katapola, Chora ve Aegiali’de küçük aile tavernaları, balık restoranları ve kafeler var.
Masalarda taze balık, ahtapot, fava, keçi ve kuzu yemekleriyle yerel peynirler öne çıkıyor.
Yemeğin sonunda hesabı ödediğinizde birçok restoranda adanın geleneksel içkisi psimeni raki ikram ediliyor.
Ama adına bakıp bizim rakıyla karıştırmayın.
Psimeni raki, bal, şeker ve çeşitli baharatlarla tatlandırılan, tarçın ve karanfil aroması belirgin, rakıdan çok likörü andıran tatlı bir içki.
Adada birçok aile kendi psimeni rakisini evinde hazırlıyor.
Kiminin tarçını fazla.
Kiminin balı.
Kiminin tarifi aile sırrı.
Hesabı ödüyorsunuz.
Psimeni raki geliyor.
Bodrum’da hesabı ödedikten sonra ne ikram ediliyor diye sormayacağım.
Yazının tadı kaçmasın!
İki kişilik otel odaları 60-100 avro arasında bulunabiliyor.
Turist sabah otelden çıkıyor, kafeye gidiyor, fırından alışveriş yapıyor.
Böylece para yalnızca otelde kalmıyor, adanın küçük işletmelerine dağılıyor.
Amorgos’un iki ana limanı var: Katapola ve Aegiali.
Aralarında yaklaşık 20 kilometre mesafe bulunuyor.
Feribot sizi bir limana bırakıp dönüşte diğer limandan alabilir.
Bu nedenle bilete bakarken yalnız saate değil, limanın adına da dikkat etmek gerekiyor.
Adaya küçük tekneyle geliyorsanız başka bir sürprize de hazırlıklı olun.
Ege’nin sert dalgaları küçük tekneleri ciddi şekilde sallıyor.
Yolculuğun başında manzarayı seyreden bazı yolcular, bir süre sonra hayatı ve dünyayı düşünmeye başlıyor.
Ardından tekne personeli devreye giriyor.
Naylon torbalar hazır.
Havlular hazır.
Kâğıt kusma torbaları hazır.
Siz daha “Ben iyiyim” derken torba elinize veriliyor.
Amorgos’ta hayat yavaş olabilir ama mide bulantısına müdahale oldukça hızlı!
Ada dağlık.
Yollar dar, virajlar sert.
Araç kiralamak büyük kolaylık ama dikkatli olmak şart.
Otobüs seferleri sınırlı, taksiler ucuz değil.
Manzaraya dalıp direksiyonu unutmayın.
Amorgos’un manzarası gerçekten güzel ama uçurumdan bakınca daha güzel olmuyor!
Amorgos’un tarihi Kiklad uygarlığına kadar uzanıyor.
Antik Minoa, Arkesini ve Aigiali kentlerinin izleri, eski patikalar ve kiliseler hâlâ adanın kimliğinin bir parçası.
Adanın simgesi Hozoviotissa Manastırı ise sarp kayalıkların üzerinde bin yıla yakın süredir ayakta.
Manastıra ulaşmak için yaklaşık 300 basamak tırmanmak gerekiyor.
Asansör yok.
Teleferik yok.
VIP transfer yok.
Üç yüz basamak var.
Yukarı çıktığınızda nefesiniz kesiliyor.
Biraz merdivenlerden…
Biraz da karşınıza çıkan Ege manzarasından.
Belki de Amorgos’un turizm anlayışı burada gizli.
Her güzelliğin kapısına yol yapmak gerekmiyor.
Bazen güzelliğe ulaşmak için biraz yorulmak gerekiyor.
Ada için yazılmış bir şiirde şöyle deniyor:
“Rüya gibi bir yerdir Amorgos.
Dağların üstünde bulutlar gezer.
Deniz ve bir parça kayalık,
Kaosun ortasında gökyüzüne uzanır.”
Şiirin sonunda ise insanın bir fincan kahve hazırlayıp hayatı ve dünyayı düşünmesinden söz ediliyor.
Belki de Amorgos’u en iyi anlatan duygu bu.
Çünkü burada insanın düşünmeye zamanı var.
Koşmuyor.
Yetişmiyor.
Telefonunu masaya bırakıp denize bakabiliyor.
Bodrum’da da denize bakıyoruz.
Ama çoğu zaman önce trafikte önümüzdeki arabanın tamponuna bakıyoruz.
Sonra park yeri arıyoruz.
Sonra rezervasyon saatine yetişmeye çalışıyoruz.
Denize sıra gelirse ne mutlu!
Adanın gençlerinin bir bölümü kış aylarında eğitim ve çalışmak için Atina’ya gidiyor.
Yaz sezonu başlayınca geri dönüyorlar.
Hatta Atina’dan ve Yunanistan’ın başka bölgelerinden sezonluk çalışmak için Amorgos’a gelenler de var.
Kışın sessizleşen ada yazın canlanıyor.
Ama Amorgos hızlanmıyor.
Sadece biraz kalabalıklaşıyor.
Türk turistler ise Amorgos’u henüz toplu halde keşfetmiş değil.
Belki de adanın şansı bu.
Amorgos’u en iyi adanın sembolü eşek anlatıyor.
Yavaş.
Sessiz.
Gösterişsiz.
Ama nereye gittiğini biliyor.
Bodrum ise nereye gittiğini bilmeden, soluk almadan koşuyor.
